|
SİGARA İÇENLER
LÜTFEN OKUYUNUZ !
|
Sigaranın etkileri nedir? |
|
Kullanımın başında: Nefes darlığı, astım ataklarının sıklaşmasına,
impotans, kısırlık, kanda karbonmonoksit düzeylerinin artmasına sebep
olur.
Uzun süreli kullanımda: Kalp krizi, felç, akciğer ve diğer organ
kanserleri (gırtlak, ağız içi, farinks, yemek borusu, pankreas, serviks
ve kemik iliği), kronik bronşit ve amfizem görülür.
Çevreye olan: Eşte ve çocuklarda akciğer kanseri riski artar, çocukların
sigaraya başlama riski artar, sigara içenlerin çocuklarında yeni doğan
ani ölümü, astım, orta kulak iltihabı, ve solunum yolu hastalıkları daha
sık görülür. |
|
Sigarayı bırakmaya karar verdim, nelere dikkat
etmeliyim? |
|
Kullanılan sigaranın miktarı arttıkça sigaranın bırakılmasıyla ortaya
çıkan yoksunluk bulguları artar. Bu da nikotin bandı gibi tedavilerin
gerekliliğine işaret eder.
Depresyon, alkolizm, ve diğer bağımlılıklar sigarayı bırakmayı
zorlaştırır. Bunların tedavisi de ya sigarayı bırakmadan önce ya da
sırasında sağlanmalıdır.
Ailede ve işyerinde sigara içenlerin olması kişinin sigarayı hayatından
çıkarmasını engeller.
Eşlerin sigara bırakıldıktan sonra bu konudaki olumlu destekleri çok
önemlidir. Bağımlının eşi bu dönemde aile içi çatışmaları azaltabilmeli,
problemlerin çözümünde yardımcı olabilmeli, bazı sorumlulukları üzerine
alabilmelidir.
Kişinin yaşamında sıkınıtılı bir dönemde olması ya da yaşantısında ciddi
değişiklikler yaşıyor olması (boşanma, iş değişikliği gibi) sigarayı
bırakmayı zorlaştırır.
Sigaraya yönelik grup tedavileri özellikle kadınlarda daha faydalıdır.
|
|
Depresyon sigara kullanımını ve tedavisini etkiler mi?
|
|
Ruhsal rahatsızlıkların içinde özellikle depresyon sigaranın
bırakılmasını zorlaştırır. Sigara içenlerde depresyon şikayetleri sık
görülür. Depresyonun şiddeti arttıkça sigarayı bırakmak zorlaşır.
Depresyon geçiren insanlar (bunların arasında özellikle genç kızlar)
sigara kullanarak depresif duygularını azaltmaya çalışırlar.
|
|
Sigarayı
bıraktıktan sonra kilo almaktan korkuyorum. |
|
Sigara bırakıldıktan sonra ortalama 5 kilo alınır. Bırakanların %10’unda
15 kilo kadar kilo artışı görülür. Kilo alma riskini taşıyanlar:
kadınlar, 55 yaşın altındakiler, günde 25 sigaradan fazla içenlerdir.
Özellikle kadınlarda kilo problemi sigaraya başlamada ve devam etmede
önemli bir sebeptir. Kilo artışı ile gelebilecek sağlık sorunları sigara
içmeye kıyasla çok azdır.
Sıkı diyet gibi
önlemlerin sigarayı bırakmayı güçleştirdiği gözlenmiştir. Nikotin yerine
koyma tedavisi, kilo artışını geciktirir. Kullanılan nikotin bandının
dozu arttıkça kilo artışı azalır. Ancak nikotin yerine koyma tedavisi
sonlandırıldıktan sonra kilo artışı tedavi öncesindeki hızla devam eder.
Nüks olursa (bir süre kullanmadıktan sonra tekrar başlanırsa) kazanılan
bütün kilolar verilir. Sigara tedavisinde kullanılan bir ilaç olan
Bupropionun 7 haftalık bir uygulamadan sonra özellikle kadınlarda kilo
artışını azaltmakta olumlu etkileri saptanmıştır.
Kilo artışında
hem yemenin hem de metabolik faktörlerin etkisi vardır. Yani kişi
eskisinden fazla yemese de kilo kazanabilir.
Kişinin sigarayı bıraktıktan sonra sağlıklı ve aktif bir
yaşantıya girmesi kilo artışını engelleyebilir. |
| |
|
Nikotin
bağımlılığında kadın ile erkek
arasında farklılıklar
var mıdır? |
|
Kadınlar erkeklere göre daha az
sayıda sigara içer, nikotini daha az olan sigaraları tercih ederler.
Ancak bu bağımlılığın daha az olduğu anlamına gelmez. Kadınların
sigaradaki nikotin miktarı değiştiğinde farklılığı daha az
anlayabildikleri ve sigaranın kokusu, görüntüsü gibi faktörlerin
kadınlarda daha önemli olduğu saptanmıştır. Uluslararası sigara
üreticilerinin kadınları da hedef almalarıyla sigaraya bağımsızlık,
kadınların toplumdaki rollerini değiştirme, olgunluk ve güzellik gibi
anlamlar yüklenmiştir.
Çalışmalar
kadınların sigarayı bırakmaya daha az teşebbüs ettiğini gösteriyor.
Bırakmayı çalışan kadınların tekrar başlama riski erkeğe göre daha
yüksektir. Bunun nedeni kilo alımının daha fazla ve kaygı verici olması
ya da kadınların yoksunluk bulgularının daha şiddetli
olmasındandır.Yerine koyma tedavileri (nikotin bant) kadınlarda sigara
içme isteğini yeterince azaltamayabilir. Bütün bunlardan sigarayı
bırakma tedavilerinde kadınlara farklı yöntemler uygulanması gereği
ortaya çıkmaktadır.
Ancak
değişmeyen bir gerçek vardır; sigara içen kadınlar erkekler gibi ölür.
|
|
Sigara bağımlılık yaratır mı?
|
|
Nikotin sigara dumanıyla vücuda alınan 4000 kimyasal maddeden
biridir ve bu maddeler içinde beyne etkisi en belirgin olanıdır.
Her sigara ile vücuda 1-2 miligram nikotin alınır. Nikotin
solunduktan 10 saniye sonra beyne ulaşır.
Sigaranın içindeki
nikotin bağımlılık yapar. Bağımlılık, bir maddenin kişinin
sağlığını ve yaşamını olumsuz yönde etkilemesine rağmen
kullanımının devamıdır.
Sigara içenlerin üçte biri her yıl bırakmayı dener. Bu nsanların
sadece üçte biri 2 gün içmeden durabilirler. Sigarayı kendi
başına bırakanların % 7’isi bir yıl içmemeyi başarabilir. Sigara
içen yetişkinlerin % 87’sinde
nikotin bağımlılığı vardır.
Ergenler üzerinde yapılan bir
çalışmada, bağımlılık ve yoksunluk bulgularının kimi gençlerde
sigaraya başladıktan bir kaç hafta gibi kısa süre sonra çıktığı
görülmüştür. Bazıları daha uzun bir süre kullandıktan sonra
bağımlı hale gelir. Yani kimi genç için sigarayı denemek gibi
bir şans yoktur, kullanım başladıktan çok kısa bir süre sonra
kişi bağımlı hale gelir.
|
|
Nikotin etkisini nasıl
gösterir? |
|
Nikotin beyindeki yaşamsal işlevleri düzenleyen (yemek,
cinsellik vb.) merkezde dopamin artışına sebep olur. Sigara
içildikten sonra duyulan haz ve doygunluk buradan gelir. Ayrıca
nikotin beynin bir diğer bölgesindeki etkisiyle dikkat artışı ve
uyanıklık durumunu sağlar. Bağımlılığa sebep olan eroin, kokain
vb. diğer maddeler de bu merkezleri etkile |
|
| Sigara niye bu kadar zor bırakılır?
|
Sigara
kişinin kendisini daha iyi hissetmesine, öfkesinin azalmasına ve
konsantrasyonunun artmasına sebep olur. Sigara kullanan kişilerde
görülen kilo kaybı bazen istenen bir etkidir.
Sigara ve
içerdiği nikotin solunduktan sonra 10 saniye içinde beyine ulaştığı
için arzu edilen etkileri hemen görülür. Sigara gün içinde belirli
aralıklarla sürekli kullanılır ve kişinin yaşantısının bir çok anına
girip benimsenmesine sebep olur. Çevrede sigaranın yaygın
kullanılması ve kabul edilir olması kullanımın devamını
kolaylaştırır. Ayrıca başkalarının sigara içerken gözlenmesi kişide
sigara arama hissini arttırır. Yoksunluk belirtilerinden ve
başaramamaktan korkma bırakmayı zorlaştırır. |
|
Sigarayı neden bırakmalıyım? |
|
Sigaranın içinde 4000’den
fazla madde vardır ve bunların en az 43 tanesinin kansere
sebep olduğu bilinmektedir. Sigara bugün önlenebilir ölüm
sebeplerinde birinci sırayı almaktadır. Örneğin Amerika Birleşik
Devletlerinde ölümlerin %20’sinden sigara
sorumludur. Sigara içenlerin % 45’i sigaradan kaynaklanan bir
hastalıktan ölecektir. A.B.D.’de
her yıl 400.000 kişi sigaraya bağlı sebeplerden ölmektedir. Sigara
kullanımı sonucu görülen akciğer kanseri sıklığı kadınlarda meme
kanseri sıklığını aşmıştır ve yılda 140.000 kadın sigaraya bağlı
sağlık problemlerinden ölmektedir (A.B.D).
Sigara kullanımı kalp
damarlarının tıkanması sonucu gelişen kalp krizine
(enfarktüs) sebep olur. Bunu damarların iç yapısını bozarak,
kolesterol taşıyan lipoproteinleri ve estrojen düzeylerini azaltarak
ve kan şekerini yükselterek yapar. Kalp hastalığı ve felç sıklığı
sigara içip doğum kontrol hapı kullanan kadınlarda daha da yükselir.
Yılda 53.000 kişi sigara
içenlerin yanında bulunduğundan ölür (A.B.D.). Özellikle küçük
çocuklar yakınlarında sigara içilmesinden etkilenirler ve bu
çocuklarda solunum yolu rahatsızlıkları daha sık görülür.
Sigara
kullanımı adet düzensizliklerine sebep olur (premenstrüel sendrom
dışında), kadınlık hormonlarından östrojeni azaltarak erken
menopoza ve osteoporoza sebep olur. Kadının doğurganlığı
azalır ve hamileyken düşük yapma riski artar.
Gebeliğinde sigara içen
kadınların çocukları düşük kilo ile doğarlar, büyümeleri yavaştır ve
okulda öğrenme güçlükleri yaşarlar.
Daha çok
genç yaştaki kadınlarda görülen doğum yolu kanserleri (serviks)
sigara kullananlarda daha sıktır.
Sigara
kullanımının ciltte kırışıklıkların artmasına, tırnakların kolay
kırılmasına sebep olduğu bilinmektedir |
|
|
Nikotin Bağımlılığından Kurtulma Tedavileri:
|
|
Son yıllarda sigara
bağımlılığından kurtulmak için çeşitli tedaviler denenmiş ve bu
tedavilerin kişinin kendi başına sigarayı bırakmasına göre 2 misli
etkili olduğu gösterilmiştir. Tedavide ilk hedef yoksunluk
şikayetlerinin giderilmesidir. Bunlar 4 hafta kadar sürebilir ancak
açlık hissi ve arama hissi 6 ay veya daha çok devam edebilir.
Bu tedaviler genelde 6-12 hafta
uygulanıp başlıca ikiye ayrılır:
1- İlaçlar
A-Nikotin içerenler:
Nikotin bandı, vücuda yapıştırılarak 24 saat boyunca kişiye
nikotin sağlar. Yan etkileri sadece deride tahriş ve uykusuzluktur.
Ancak kalp veya ülser rahatsızlığı olanlar doktor kontrolü altında
kullanmalıdır. Nikotin bandı ile beraber fazla miktarda sigaranın
içilmesi nikotin zehirlenmesine sebep olur, ve acil tedavi
gerektirebilir. Nikotin sprey ve nikotin sakız ülkemizde
bulunmamktadır ancak nikotin bantından daha üstün değillerdir;
insanlara farklı kullanım seçenekleri sunması açısndan
önemlidirler.
B-Nikotin İçermeyenler:
Amerikada bir süredir kullanılan ve yakınlarda İngilterede
sigara tedavisinde kullanımına başlanan Bupropion bir
antidepresan olup sigarayı arama hissini azaltır, bu etkisi
depresyonu tedavi edici etkisinden bağımsızdır yani ilacın faydalı
olması için kişinin depresyonda olması gerekmez. Yan etkiler ağız
kuruluğu ve uykusuzluktan ibarettir. Bu ilac 300 mg. üzerinde
kullanıldığında epileptik nöbetlere sebep olduğu bildirilmiştir.
Sigarayı bırakmadan 1 hafta önce başlanıp 6-12 hafta kullanılır.
|
|
2- Bilişsel/Davranışçı
Tedavi |
|
Bu tedavi bireysel veya grup halinde uygulanabilir.
Kişinin nikotine bağımlılığının gelişmesinde ve devamında
öğrenmenin önemi vurgulanır.
Davranışçı tedavide kişiyi gün
içinde sigara kullanımına iten faktörler; stres, arkadaş grubu,
kişinin kendisine karşı olumsuz düşünceleri vd. bulunarak bunlarla
sigarasız baş etmenin yolları aranılır. Tedavide kişi kendini
içmediği durumlarda ödüllendirir.
Başlangıçta
yüksek riskli durumlardan tamamen kaçınılır, giderek bu durumlarla
baş etmek için stratejiler geliştirilir. Bunun için kişiye özgü
kullanım riskinin yüksek olduğu durumlarda nasıl davranılabileceği
tedavide öğretilir. Ayrıca egzersiz, yürüyüşe çıkmak gibi yeni
davranışlar ödev olarak verilebilir.
|
Sigarayı
Bırakmakta Faydalı Olduğu Düşünülen Tedavi Yöntemleri
|
|
Sigara grup
tedavileri
Nikotin
bandı
Bupropion
Egzersiz
Hipnoz
|
|
|
SiGARA
HAKKINDA DETAYLI BİLGİ ALABİLECEĞİNİZ WEB SİTELERİ
|
|
|